Zalecenia dietetyczne przy SIBO – co jeść, czego się wystrzegać

SIBO zalecenia dietetyczne to temat, przy którym bardzo łatwo trafić w internecie na długą listę produktów „zakazanych”. Cebula odpada, czosnek odpada, owoce odpadają, nabiał odpada… i po chwili człowiek zaczyna się zastanawiać, co właściwie może jeszcze zjeść.

Tymczasem przy SIBO sprawa jest trochę bardziej złożona.

Nie istnieje jedna uniwersalna dieta dla każdej osoby z SIBO. To, co powoduje wzdęcia czy ból brzucha u jednej osoby, u drugiej może być dobrze tolerowane. Znaczenie ma również przyczyna problemu, rodzaj objawów, sposób leczenia i ogólny stan odżywienia.

Dlatego najważniejsze zdanie na początek brzmi:

dieta może być elementem postępowania przy SIBO i pomagać ograniczać objawy, ale nie zastępuje diagnostyki ani leczenia prowadzonego przez lekarza.

Co to właściwie jest SIBO?

SIBO to skrót od angielskiego Small Intestinal Bacterial Overgrowth, czyli nadmiernego rozrostu bakterii w jelicie cienkim.

W prawidłowych warunkach w jelicie cienkim również znajdują się mikroorganizmy. Problem pojawia się wtedy, kiedy ich ilość lub skład ulegają zmianie i wiąże się to z objawami ze strony przewodu pokarmowego.

Do najczęściej opisywanych objawów należą:

• wzdęcia,
• nadmierna ilość gazów,
• ból lub dyskomfort brzucha,
• uczucie pełności,
• biegunka,
• a u części osób również zaparcia.

W bardziej nasilonych przypadkach mogą pojawić się również problemy z wchłanianiem składników odżywczych, niedobory czy niezamierzona utrata masy ciała.

Same objawy nie wystarczają jednak do rozpoznania SIBO. Podobne dolegliwości mogą występować również w wielu innych problemach przewodu pokarmowego.

American College of Gastroenterology opisuje testy oddechowe z glukozą lub laktulozą jako jedną z metod stosowanych w diagnostyce odpowiednio dobranych pacjentów.

Więcej informacji można znaleźć w materiałach
American College of Gastroenterology dotyczących SIBO.

SIBO – czy dieta może je wyleczyć?

To bardzo ważne pytanie, ponieważ w internecie można spotkać się z przekonaniem, że wystarczy „zagłodzić bakterie”.

To zbyt daleko idące uproszczenie.

Nie mamy podstaw, aby traktować dietę jako samodzielne leczenie SIBO.

Postępowanie medyczne może obejmować między innymi leczenie przyczyny, która sprzyja rozwojowi SIBO, oraz – jeśli lekarz uzna to za wskazane – zastosowanie odpowiedniego leczenia farmakologicznego.

Dieta ma natomiast bardzo praktyczną rolę: może pomóc zmniejszyć fermentację niektórych składników pokarmowych i dzięki temu ograniczyć takie objawy jak wzdęcia, gazy czy dyskomfort.

I właśnie tutaj najczęściej pojawia się temat FODMAP.

SIBO a dieta low FODMAP

FODMAP to grupa krótkołańcuchowych węglowodanów, które u części osób są gorzej wchłaniane i mogą być szybko fermentowane przez mikroorganizmy jelitowe.

W efekcie mogą nasilać:

• wzdęcia,
• gazy,
• ból brzucha,
• uczucie przelewania,
• biegunki lub inne dolegliwości jelitowe.

Dieta low FODMAP ma dobre zastosowanie przede wszystkim w kontroli objawów zespołu jelita drażliwego. Przy SIBO bywa również wykorzystywana, ale dowody dotyczące leczenia samego SIBO za pomocą low FODMAP są znacznie słabsze.

Dlatego nie powinniśmy mówić:

„Masz SIBO, więc musisz przejść na low FODMAP”.

Dużo rozsądniej powiedzieć:

„Jeśli określone fermentujące produkty wyraźnie nasilają Twoje objawy, lekarz lub dietetyk może rozważyć czasowe ograniczenie części FODMAP”.

Co można jeść przy SIBO?

Nie ma jednej listy produktów, które każda osoba z SIBO może jeść bez ograniczeń.

Jeżeli jednak lekarz lub dietetyk zaleci czasowe podejście z ograniczeniem FODMAP, istnieje sporo produktów, które zwykle łatwiej wkomponować w taki sposób żywienia.

Przykładowo mogą to być:

• ryż,
• ziemniaki,
• płatki owsiane w odpowiedniej porcji,
• marchew,
• cukinia,
• ogórek,
• szpinak,
• pomidor,
• jajka,
• ryby,
• mięso bez wysokofodmapowych dodatków,
• tofu twarde w odpowiedniej porcji,
• oliwa z oliwek,
• niektóre sery dojrzewające,
• produkty mleczne bez laktozy, jeżeli laktoza powoduje objawy,
• wybrane owoce w odpowiednich porcjach.

I tutaj szczególnie ważne są dwa słowa: „odpowiednia porcja”.

W przypadku FODMAP nie zawsze działa zasada „produkt dozwolony” albo „produkt zakazany”. Ten sam produkt może być dobrze tolerowany w mniejszej ilości, a powodować dolegliwości po większej porcji.

Dlatego gotowa lista znaleziona w internecie nigdy nie zastąpi obserwowania własnej tolerancji.

Jakie produkty mogą nasilać objawy?

U części osób większe dolegliwości powodują produkty bogate w łatwo fermentujące węglowodany.

Do często problematycznych należą między innymi:

• cebula,
• czosnek,
• część produktów pszennych,
• większe porcje roślin strączkowych,
• jabłka i gruszki,
• produkty zawierające dużo laktozy u osób źle ją tolerujących,
• niektóre warzywa,
• produkty zawierające poliole, np. sorbitol lub mannitol,
• duże ilości słodzików kończących się często na „-ol”.

Ale ponownie: nie jest to automatyczna lista zakazów dla każdej osoby z SIBO.

Jeżeli dobrze tolerujesz konkretny produkt, nie ma sensu eliminować go tylko dlatego, że znalazł się na internetowej tabeli.

SIBO i warzywa – naprawdę trzeba je ograniczać?

Nie.

To jedna z rzeczy, które potrafią najbardziej niepotrzebnie zubożyć dietę.

Niektóre warzywa rzeczywiście zawierają więcej fermentujących węglowodanów, ale istnieje wiele innych, które mogą być dobrze tolerowane.

Znaczenie ma:

• rodzaj warzywa,
• porcja,
• sposób przygotowania,
• oraz indywidualna tolerancja.

Dla niektórych osób warzywa ugotowane albo pieczone będą łatwiejsze do zjedzenia niż duża surowa sałatka.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba z SIBO powinna przejść na dietę niemal pozbawioną warzyw.

SIBO a owoce

Z owocami jest podobnie.

Nie trzeba automatycznie wyrzucać ich wszystkich z jadłospisu.

Niektóre owoce zawierają więcej fruktozy, fruktanów lub polioli i w większych ilościach mogą nasilać objawy.

Inne, w odpowiednich porcjach, mogą być dobrze tolerowane.

W podejściu low FODMAP często wykorzystuje się na przykład odpowiednie porcje takich owoców jak:

• kiwi,
• winogrona,
• pomarańcze,
• truskawki,
• borówki.

Nie oznacza to jednak, że właśnie te owoce będą idealne dla każdego.

Najlepszym przewodnikiem pozostają własne objawy oraz dobrze prowadzony etap reintrodukcji.

A co z białkiem przy SIBO?

Naturalne produkty będące źródłem białka, takie jak jajka, ryby czy nieprzetworzone mięso, same w sobie praktycznie nie dostarczają FODMAP.

Problem często zaczyna się nie od samego białka, lecz od dodatków.

Marynata z dużą ilością czosnku, sos z cebulą, panierka, gotowy dressing czy wysoko przetworzony produkt mogą zmienić sytuację.

Dlatego warto patrzeć nie tylko na główny składnik posiłku, ale również na to, jak został przygotowany.

Jeśli chcesz lepiej poznać różne możliwości dostarczania białka, zobacz również:
roślinne źródła białka.

Czy przy SIBO trzeba ograniczać błonnik?

Błonnik nie jest jednym składnikiem i nie można wrzucić wszystkich jego źródeł do jednego worka.

Niektóre produkty bogate w błonnik zawierają jednocześnie dużo fermentujących FODMAP i u osoby z nasilonymi objawami mogą być trudniejsze do tolerowania.

To nie znaczy jednak, że celem powinno być permanentne pozbycie się błonnika z diety.

Długofalowo chodzi raczej o znalezienie takiej ilości i takich źródeł, które dana osoba dobrze toleruje.

Szczególnie przy bardzo restrykcyjnej diecie warto robić to pod opieką dietetyka, aby nie doprowadzić do niepotrzebnych niedoborów.

SIBO a nabiał i laktoza

SIBO nie oznacza automatycznie, że nabiał musi zniknąć z jadłospisu.

U części osób problemem może być laktoza, szczególnie jeżeli jej trawienie jest zaburzone.

W takiej sytuacji łatwiejsze do tolerowania mogą być produkty naturalnie zawierające niewiele laktozy albo wersje bezlaktozowe.

Jeżeli natomiast nabiał nie powoduje żadnych dolegliwości, nie ma powodu usuwać go wyłącznie na podstawie samego rozpoznania SIBO.

A probiotyki przy SIBO?

To kolejny temat, w którym bardzo łatwo znaleźć proste odpowiedzi na skomplikowane pytanie.

Nie można powiedzieć, że każda osoba z SIBO powinna przyjmować probiotyk.

Badania nad probiotykami w SIBO są nadal ograniczone, wykorzystują różne szczepy i dają niejednoznaczne wyniki.

Dlatego suplementacja probiotykami powinna być rozpatrywana indywidualnie, szczególnie jeżeli osoba jest w trakcie leczenia gastroenterologicznego.

Jak wygląda dieta low FODMAP krok po kroku?

Dobrze przeprowadzona dieta low FODMAP nie polega na tym, że dostajesz listę zakazów i przestrzegasz jej do końca życia.

Klasyczne podejście obejmuje trzy etapy.

1. Czasowe ograniczenie FODMAP

Przez krótki okres zmniejsza się ilość produktów dostarczających dużo fermentujących węglowodanów i obserwuje reakcję organizmu.

2. Reintrodukcja

Poszczególne grupy FODMAP są stopniowo ponownie wprowadzane, żeby sprawdzić, które rzeczywiście wywołują objawy oraz jaka ilość jest tolerowana.

3. Indywidualizacja

Na końcu powstaje możliwie szeroki sposób odżywiania dopasowany do konkretnej osoby.

I właśnie ten ostatni etap jest niezwykle ważny.

Celem nie jest życie na maksymalnie ograniczonej diecie. Celem jest jeść tak różnorodnie, jak pozwala własna tolerancja.

Monash University zaleca, aby restrykcyjna pierwsza faza low FODMAP była krótkotrwała i następnie przechodziła w etap kontrolowanej reintrodukcji.

Więcej na temat prawidłowego przebiegu tej diety znajdziesz w materiałach:
Monash University – Low FODMAP Diet.

SIBO – czego nie robić na własną rękę?

Przede wszystkim nie warto usuwać połowy jadłospisu tylko dlatego, że jakaś lista w internecie oznaczyła produkty na czerwono.

Nie warto również:

• stosować bardzo restrykcyjnej diety przez wiele miesięcy bez kontroli,
• samodzielnie przyjmować antybiotyków,
• stosować przypadkowych suplementów mających rzekomo „wybić bakterie”,
• eliminować glutenu bez konkretnego powodu medycznego,
• unikać wszystkich owoców czy warzyw,
• traktować każdego wzdęcia jako dowodu na nawrót SIBO.

SIBO może nawracać, dlatego ważne jest również ustalenie wraz z lekarzem, dlaczego w ogóle doszło do jego powstania.

Kiedy szczególnie warto skontaktować się z lekarzem?

Nie odkładaj konsultacji, jeżeli poza wzdęciami czy dyskomfortem pojawiają się objawy takie jak:

• niezamierzona utrata masy ciała,
• niedokrwistość lub stwierdzone niedobory,
• uporczywa lub nasilająca się biegunka,
• wymioty,
• krew w stolcu,
• silny albo narastający ból brzucha,
• gorączka,
• wyraźne pogorszenie stanu ogólnego.

Takie objawy wymagają diagnostyki i nie powinny być tłumaczone wyłącznie „wrażliwymi jelitami”.

SIBO – zalecenia dietetyczne w praktyce

Jeżeli mielibyśmy zebrać wszystko w kilku prostych zasadach, wyglądałoby to tak:

• nie wprowadzaj dużych eliminacji bez potrzeby,
• obserwuj własną tolerancję zamiast kopiować cudzą listę produktów,
• jeżeli stosujesz low FODMAP, traktuj fazę restrykcyjną jako czasową,
• stopniowo rozszerzaj dietę,
• dbaj o odpowiednią ilość energii i białka,
• nie eliminuj automatycznie warzyw, owoców czy nabiału,
• czytaj składy gotowych produktów i sosów,
• leczenie SIBO prowadź wspólnie z lekarzem.

Nie chodzi o stworzenie idealnej diety „bez bakterii”.

Chodzi o takie odżywianie, które z jednej strony pomaga ograniczać dolegliwości, a z drugiej pozostaje możliwie różnorodne i dostarcza organizmowi tego, czego potrzebuje.

Najczęstsze pytania o dietę przy SIBO

Czy każdy z SIBO powinien stosować low FODMAP?

Nie. Low FODMAP może być wykorzystywana do kontroli objawów u części osób, ale nie jest obowiązkowym sposobem żywienia każdego pacjenta z SIBO. Decyzję najlepiej podejmować indywidualnie z lekarzem lub dietetykiem.

Czy low FODMAP leczy SIBO?

Nie ma wystarczających dowodów, aby traktować dietę low FODMAP jako samodzielne leczenie SIBO. Jej głównym zadaniem jest ograniczenie fermentacji i złagodzenie objawów u wybranych osób.

Czy przy SIBO trzeba odstawić gluten?

Nie automatycznie. W produktach pszennych problemem u części osób mogą być fruktany należące do FODMAP, a nie sam gluten. Celiakia jest odrębną chorobą i wymaga osobnej diagnostyki.

Czy przy SIBO można jeść owoce?

Tak. Znaczenie ma rodzaj owocu, wielkość porcji i indywidualna tolerancja. Nie ma potrzeby eliminowania wszystkich owoców z powodu samego rozpoznania SIBO.

Czy przy SIBO można pić kefir albo jeść jogurt?

To zależy przede wszystkim od tolerancji laktozy i konkretnego produktu. Niektórym osobom lepiej służą wersje bez laktozy. Samo SIBO nie oznacza jednak automatycznego zakazu wszystkich fermentowanych produktów mlecznych.

Czy warto brać probiotyk?

Nie istnieje jeden probiotyk zalecany każdej osobie z SIBO. Wyniki badań są niejednoznaczne, dlatego taką suplementację najlepiej omówić z lekarzem lub dietetykiem prowadzącym.

Co warto zapamiętać?

SIBO i zalecenia dietetyczne nie powinny oznaczać życia z coraz dłuższą listą zakazów.

Dieta może pomóc kontrolować objawy, ale nie zastępuje właściwej diagnostyki i leczenia.

Jeśli wykorzystuje się low FODMAP, powinna być to strategia czasowa, po której następuje reintrodukcja i indywidualizacja jadłospisu.

Najważniejsze jest znalezienie możliwie szerokiego sposobu odżywiania, który jest dobrze tolerowany i jednocześnie dostarcza organizmowi potrzebnych składników.

I właśnie dlatego przy SIBO nie szukaj kolejnej uniwersalnej listy „wolno” i „nie wolno”.

Obserwuj organizm, współpracuj ze specjalistą i rozszerzaj dietę tak szeroko, jak tylko pozwala Twoja tolerancja.

Źródła i dalsza lektura

• 
  American College of Gastroenterology – Clinical Guideline: Small Intestinal Bacterial Overgrowth
  
• 
  American Gastroenterological Association – Diagnosis and management of SIBO
  
• 
  Monash University – Low FODMAP Diet